Bahagian 23: Sungai Muar

Tarikan Sejarah yang Tersembunyi

Laluan Purba Pahang-Muar

Berdasarkan beberapa rekod dokumen sejarah, dalam sejarah Semenanjung Malaysia, pernah wujud satu laluan perdagangan purba yang merentasi semenanjung yang terdiri daripada dua batang sungai. Walau bagaimanapun, kedua-dua sungai ini tidak bersambung secara terus, sebaliknya dihubungkan oleh satu laluan darat pendek sejauh kira-kira 500 meter yang dipanggil "Jalan Penarikan". Dua batang sungai tersebut ialah Sungai Muar dan Sungai Serting. Titik pertemuan Jalan Penarikan pada laluan purba ini terletak di sekitar kawasan Kampung Jempol Lapan dan Taman Puan Chik di Bahau sekarang. Laluan perdagangan ini dinamakan sebagai "Laluan Perdagangan Purba Pahang-Muar".

Seawal tamadun Yunani pada abad pertama Masihi, ahli astronomi Mesir, Claudius Ptolemy, telah menamakan Semenanjung Tanah Melayu sebagai Semenanjung Emas semasa menghasilkan peta dunia. Dalam peta tersebut, terdapat sebatang sungai dari utara ke selatan di Semenanjung Tanah Melayu, di mana cawangan sungai dari timur ke barat dipercayai oleh ramai ahli sejarah sebagai Sungai Muar sekarang.

Menelusuri sejarah Semenanjung Tanah Melayu selama beribu-ribu tahun, kedudukannya terletak di antara dua tamadun purba iaitu China dan India. Oleh itu, Semenanjung Tanah Melayu telah mula menjalankan aktiviti komersial dan perdagangan melalui sistem barter seawal dua ribu tahun yang lalu. Maka, tidak mustahil laluan perdagangan purba ini dilakukan melalui jalan air. Loceng purba budaya Dong Son dari Vietnam yang dipamerkan di Muzium Negara Malaysia juga ditemui di pekan Pancor di tepi Sungai Muar. Penemuan produk sejarah budaya Vietnam di tepi Sungai Muar ini menguatkan lagi teori mengenai Laluan Perdagangan Purba Pahang-Muar.

Sungai Muar berpunca dari Negeri Sembilan, mengalir melalui Kuala Pilah, Jempol, dan Tampin sebelum memasuki Segamat dan Tangkak di Johor, dan akhirnya mengalir dari kuala sungai di Muar menuju ke Selat Melaka. Ia merentasi dua buah negeri dan enam buah daerah di Negeri Sembilan dan Johor, mengalir melalui lebih 30 buah kampung baru Cina dan lebih 90 buah kampung Melayu, dengan panjang keseluruhan kira-kira 250 kilometer. Di sebelah barat laluan perdagangan purba ini ialah Sungai Muar yang mengalir ke Selat Melaka, manakala di sebelah timur ialah Sungai Pahang yang mengalir ke Laut China Selatan. Cuma bahagian hulu kedua-dua sungai ini tidak mempunyai titik sambungan yang benar-benar bersambung, sebaliknya dipisahkan oleh daratan sejauh kira-kira 500 meter. Dikatakan pada zaman dahulu, pedagang yang sampai ke sini terpaksa meninggalkan kapal untuk naik ke darat, lalu menarik bot kecil melalui Jalan Penarikan sebelum turun semula ke sungai di sebelah sana untuk meneruskan perjalanan.

Jalan Penarikan ini terletak di pinggir bandar Bahau sekarang, tidak jauh dari Sekolah Menengah Datuk Mansor Bahau, manakala beberapa kawasan perumahan Melayu berhampiran telah dinamakan sebagai Desa Penarikan. Peranan laluan purba ini pada masa tersebut juga membolehkan pedagang mengelakkan ombak besar yang dicetuskan oleh monsun timur laut di Pantai Timur, menjadikan perjalanan merentasi semenanjung melalui kawasan pedalaman lebih selamat.

Setelah bertahun-tahun berlalu, seiring dengan perkembangan pengangkutan darat yang semakin maju, jalan ini tidak diketahui bila ia mula ditinggalkan dan perlahan-lahan dilupakan dalam arus sejarah. Walaupun memori mengenainya semakin pudar, namun beberapa data sastera dan sejarah masih merakamkan kewujudan laluan purba ini. Oleh itu, bertahun-tahun yang lalu, kerajaan negeri Negeri Sembilan telah meratakan sebahagian kecil tanah di tebing Sungai Muar, membina beberapa kemudahan rekreasi, serta mendirikan monumen yang menyatakan bahawa di sinilah titik pertemuan antara Sungai Muar dan Sungai Serting.

Walau bagaimanapun, lokasi ini tersembunyi di belakang kampung Melayu dan sukar dicari jika bukan oleh orang tempatan yang arif. Kesannya, jarang sekali orang berkunjung ke sini, dan akibat kurang penyelenggaraan, kemudahan tersebut perlahan-lahan menjadi usang dan rosak.

Pengerusi Jawatankuasa Bertindak Kesejahteraan Bandar, Perumahan Kerajaan Tempatan dan Kampung Baru Negeri Sembilan, Teo Kok Seong, pernah mengetuai pelbagai jabatan kerajaan bersama Majlis Pengurusan Komuniti Kampung (MPKK) tempatan untuk mengadakan gotong-royong pembersihan di hadapan monumen tersebut pada 1 Januari 2022. Beliau merancang untuk menaik taraf semula destinasi pelancongan yang kaya dengan nilai sejarah ini bagi membolehkan sejarah Laluan Purba Pahang-Muar muncul semula di mata dunia.

Beliau memberitahu akhbar komuniti "Hua Cheng" bahawa ahli jawatankuasa kampung tempatan memaklumkan walaupun kawasan tersebut mempunyai tanah lapang yang diratakan untuk kegunaan tempat letak kereta, namun setiap kali musim hujan apabila paras air Sungai Muar naik, air sungai akan menenggelamkan seluruh tempat letak kereta tersebut. Oleh itu, cabaran tertentu perlu dihadapi jika kerja-kerja baik pulih ingin dijalankan.

Walau apa pun, Teo Kok Seong telah pun memaklumkan kepada Menteri Besar Negeri Sembilan, Dato' Seri Aminuddin yang bertanggungjawab dalam Majlis Tindakan Pelancongan, mengenai nilai sejarah destinasi ini dan mencadangkan agar kaedah jangka panjang dicari untuk menaik taraf kawasan tersebut. Bagi rancangan jangka pendek pula, kerajaan negeri akan mengaturkan Lembaga Muzium Negeri Sembilan untuk mengadakan dialog dengan penduduk komuniti tempatan bagi memahami dengan lebih terperinci pelbagai kisah silam "Jalan Penarikan" di Bahau, sekali gus membolehkan lebih ramai orang mengetahui sejarah ini.